O problema das lecturas recomendadas

A visión do mundo con ollos de lector. ANATOLIY STANKULOV.

Manuel Veiga Taboada.

As novas xeracións len pouco, pero os rapaces pasan centos de horas nos institutos recibindo clases de literatura. O fracaso da literatura no ensino é tanto ou máis palpábel que o da aprendizaxe de linguas estranxeiras.

Creo que este fracaso non é debido só á “dispersión actual” dos alumnos senón tamén aos métodos de ensino e a consecuente actitude de boa parte dos profesores.

–En primeiro lugar, unha parte do profesorado non le ou le só o básico para dar correctamente as súas clases. É un problema que toca a todas as profesións. Hai quen ten vocación, quen é só un bo profesional e quen chega máis ou menos rebotado ao seu oficio e só aspira a cubrir o expediente.

–Moitos profesores –consciente ou inconscientemente– evitan recomendar lecturas “problemáticas”, con temas “escabrosos” ou “polémicos”, para evitar a protesta dalgún pai –que, aínda que minoritaria, nunca é do agrado recibir–. Mesmo temen que a recomendación dun libro “inoportuno” salte aos medios de comunicación, atrapados hoxe en día no sensacionalismo, e lles cree un inmerecido e non desexado conflito. Este é o problema que hoxe chamamos da “corrección política” que, en termos literarios, non é máis que unha forma de censura. Non creo que hoxe en día ningún centro se atreva a recomendar Lolita de Nabokov e dubido que se recomendase un título similar a A Esmorga, se fose escrito por un autor contemporáneo e ambientado na actualidade.

–A maioría do profesorado prefire destinar máis horas á lingua que á literatura. Poñer nota aos exercicios de lingua é bastante máis doado que avaliar unha redacción ou un comentario de texto. A ortografía, por exemplo, é unha ciencia exacta. Tres faltas son tres faltas. Ningún pai pode discutirlle iso ao profesor. A valoración literaria esixe outro tipo de consideracións, bastante máis complexas e discutíbeis. Pero o lugar secundario que moitas veces ocupa a literatura dentro da materia afecta tamén á aprendizaxe da propia lingua. A sintaxe correcta, por exemplo, adquírese mellor e con máis pracer lendo, antes que repetindo pesadas análises sintácticas.

–Raíz fundamental do ensino é, obviamente, a pedagoxía. As materias chamadas humanísticas préstanse especialmente para educar en valores. De aí que a escolla de lecturas recomendadas estea moi influída pola ética inculcábel aos adolescentes. Moitos profesores optan polo libro que lles permite educar aos seus alumnos como futuros bos cidadáns, o cal é razoábel. O problema é que este criterio selectivo esquece que a literatura é, de por si, creatividade, algo novo, algo distinto dos valores. A literatura é imaxinación e a imaxinación moitas veces é transgresora, apunta a un mundo que non existe ou que non queremos ver. Hai tamén un erro nese enfoque que afecta, non xa á literatura, senón á propia pedagoxía, ao entendela como simple prescrición e non como desenvolvemento da persoa.

Aínda así, a comunidade educativa é complexa, dúctil. Existen marxes para actuar e non todo ocorre da mesma forma en todas as partes. A entrada nos institutos dun libro como Futuro imperfecto mostra unha desas fendas que inducen ao optimismo. O libro de Xulia Alonso non foi escrito pensando nos alumnos de secundaria, pero resultou ser un libro enérxico, lúcido e útil para eles, cunha temática de fondo, a das drogas, tratada sen ningún paternalismo.

Dentro dese sector de profesores de lingua e literatura encóntranse tamén moitas persoas activas e inquietas. Boa parte dos mellores mediadores cos que conta a literatura galega están nos institutos. E bastantes das persoas que hoxe publican libros e reciben premios descubriron a súa aptitude grazas a algún destes mestres.

Advertisements

Un comentario en “O problema das lecturas recomendadas

  1. “Noticia que debería agregarse a la edición escolar de cualquiera de mis libros:
    para el alumno:
    Desconfiado estudiante, a este librito
    no tienes que aprenderlo de memoria.
    Para eso francamente, no fue escrito,
    ni para ser lectura obligatoria.
    Para el profesor:
    Ni con el torpe, de cabeza enhiesta,
    lo uses de instrumento de tortura.
    Tu inicias a la gente en una fiesta.
    No es otra cosa la literatura.

    Adolfo Bioy Casares, Descanso de Caminantes. Diarios íntimos, Buenos aiores, Editorial Sudamericana, 2001, edición ao coidado de Daniel Martino, quen engade a seguinte nota a estes dous “poemas”: “Fueron incluidos en las ediciones escolares de La invención de Morel y de El perjurio de la nieve” (p. 198)

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s