Non leas tanto que vas gastar a vista

César Lorenzo Gil.

Home lendo. MERCEDES CORBILLÓN.

Recentemente publicouse en castelán Contra a lectura. Un ensaio dedicado aos lectores que non cren que os libros sexan intocables, de Mikita Brottman, publicado por Blackie Books. Póñoo, co permiso dos lectores de Biosbardia en diálogo con outro texto reflexivo sobre o acto de ler, este outro do 2016, publicado en España por Círculo de tiza: Ler é un risco,de Alfonso Berardinelli. Ambas lecturas son sedutoras, estimulantes e moi valiosas para romper clixés sobre o hábito lector e comprender mellor que valores se lle atribúen á cultura nesta era dourada do capitalismo financeiro (etéreo). 

Ler a Brottman e a Berardinelli é comprender que en realidade é tan válido o axioma de que “ler é bo” como a frase que pronuncia aínda hoxe meu pai cando me ve lendo un libro, especialmente se hai pouca luz ao redor: “Non leas tanto que vas gastar a vista”. Porque en realidade, ler non serve para nada como acto en si. A lectura e o libro son hoxe, en moitas ocasións, namais que fetiches, produtos símbolo cuxa mensaxe muda segundo sexa o seu emisor.

Para algunha xente, ler é sinónimo de cultura, entendida esta como superioridade intelectual e moral. A biblioteca é a representación non dun status socioeconómico senón vital. Non hai posibilidade de mente cultivada sen lecturas. É certo. Pero o proceso de aprendizaxe e cultivo do espírito crítico dun bo lector case nunca se pode planificar. Certas bibliotecas parecen deseñadas seguindo un canon. Como nunha extensión da pésima planificación da lectura no sistema educativo regrado, hai quen compra (e logo le) libros que considera “imprescindibles”. Os libros que hai que ler case sempre crean unha frustración que se pode transformar en esnobismo no peor dos casos, un esnobismo que, paradoxalmente, desemboca no abandono da lectura. Cando un lector teima en seguir unha cadea lectora que debe incorporar determinados nomes, case sempre se dá un fracaso. É habitual detectar estas vítimas do catálogo clásico: son aqueles que ano tras ano che contan que están lendo os Episodios Nacionales, de Pérez Galdós. Ou o Ulises. Como a mala conciencia é poderosa, a partir de que o suxeito lector vai gañando canas xa non fala de lectura senón de relectura, É o que ten o canon así entendido, que é limitado.

Noutros casos, quizais para a maioría de quen compra libros, o propio obxecto ten valores salutíferos. Berardinelli define no seu libro un tipo de lectores como “devoradores de papel”; son aqueles que buscan na libraría os volumes máis grosos, os best-sellers de perto de mil páxinas. Entretemento que se compra ao peso disfrazado de cultura. Pasen rufos coa última novela do autor de éxito e séntense a gusto porque empregan o seu lecer ben empregado, non vendo reposicións en Neox senón “lendo”. A lectura como un equivalente para a mente que os superalimentos. O papel como quinoa cerebral, os supervendas que entran polos ollos co mesmo efecto que unha boa ensalada (sen aliñar) para o organismo. A lectura bífidus, inocua en realidade pero cun gran poder balsámico para unha sociedade que ten a sensación de non estar facendo o suficiente por ser perfecta.

Para unha gran parte da poboación, a lectura é innecesaria. É un hábito que non puntúa na escala social. Dun tempo a esta parte dáse unha reacción contraria: ler, indica esta corrente, fainos mellores persoas. Este apartado é denunciado con moita graza por Mikita Brottman, quen considera a Oprah Winfrey como a líder dun movemento que na realidade só favorece que a lectura entre no rodicio do mercado industrial. O libro como produto necesita marketing mais como competir con miles de produtos que si outorgan maior status? Polo prezo dun libro podemos comprar unha camisa nas rebaixas ou unha entrada para o fútbol. Se aforras dous ou tres libros até podes ir a un restaurante con estrela Michelín. Entón, para que ler? Para sentirnos mellor, para entendernos a nós mesmos como persoas sensibles e cultas. Na práctica, este mecanismo consolidou autores e temas de consumo doado aínda que se revistan con valores humanistas. Non hai nin máis risco nin ambición literaria na maioría dos libros que se publican; non máis que no catálogo do Netflix.

Daquela, entón ler en efecto gasta a vista? Para Brottman e Berardinelli, a resposta evidente é que non. Ou si. Porque en realidade, esa non é a pregunta. Esa nunca pode ser a pregunta cando falamos de libros e de literatura. Ler, veñen dicir estes autores, é un vicio que non se escolle, que te posúe, especialmente na adolescencia. Un hábito que se te fire faino contravindo o establecido xa que o sistema está preparado para botarte fóra da lectura de libros. O ensino co seu sistema de lecturas recomendadas e obrigatorias que consolidan libros malos escritos só para calmar a conciencia pedagóxica da sociedade. A rúa coa xerarquía brutal que establece entre quen pasa o tempo co fociño escondido entre papel de ler e non entre papel de fumar. Mais na verdade só entendendo a lectura como un vicio se pode desfrutar e se pode favorecer o seu espallamento.

A lectura que presta é unha lectura caótica, desordenada, que vai deixando un rastro das distintas fases polas que pasamos como persoas. A lectura é un vicio caro, contraditorio, compulsivo ás veces, cando enchemos a casa con tsundokus (columnas) de libros que han quedar para cando os poidamos ler ou cando collemos de cinco en cinco os libros da biblioteca. É un hábito que só se pode vivir con alegría e sen regras, deixando un libro malo na páxina 25, recuperando vinte anos despois ese mesmo libro. É unha conduta solitaria que case nunca se pode compartir con franqueza. Podemos intentalo, podemos espiar a lectura de quen vai ao noso lado no autobús ou fotografar (como fai a libreira Mercedes Corbillón) lectores e lectoras sexys en espazos públicos. Incluso podemos fixarnos a ilusión de que se encontramos esa persoa que tamén adora a Roberto Bolaño hai posibilidade de construír un futuro xuntos. Pero recoñezámolo, todo isto roza a psicopatía. O lector nace e vive só, só en silencio pode florecer. Os clubs de lectura son grandes quimeras que só teñen sentido, non polos libros dos que se fala, senón polas empanadas que se comparten ao final.

Advertisements

5 comentarios en “Non leas tanto que vas gastar a vista

  1. Interesante artigo, César, e graciñas polas recomendacións lectoras, porque xa levaba tempo buscando algo nese sentido. E concordo no dos clubes de lectura…
    Un par de cousas cousas, así un pouco estradas. Paréceme que se dá hoxendía unha confusión entre “libro”, “lectura” e “literatura”, palabras que non son sinónimas, pero que ás veces se utilizan como tales, xa sexa por desleixo, por ignorancia ou por razóns máis intereseiras. A primeira ten connotacións, ao meu ver, claramente comerciais-fetichistas, a segunda tamén pero non tan claras, a terceira pode telas. Vemos este saltos intereseiros dun concepto a outro, por exemplo, cando algunhas editoras, algúns autores, algúns libreiros, semellan reclamar privilexios e proteccións especiais para o produto que venden apelando a razóns de superioridade moral. Que vender libros non é o mesmo que vender tabaco ou autos de luxo podo aceptalo; agora, que vender certos libros (clixeteiros, conformistas) sexa moralmente superior a vender certas películas, certas series de televisión, certas “experiencias” vitais ou culturais en sentido amplo, non o teño eu tan claro.
    Tamén me parece bastante interesante que nesta nova era en que seica ler e ser lector é guai hai unha especie de glorificación do mínimo común denominador, que se cadra é esperable e inevitable nun momento en que, felizmente, semella que a lectura está cada vez máis democratizada; porén, penso que se cadra o poderiamos facer mellor. Refírome a xente que se autoproclama lectora voraz, que os libros son a súa vida, etc., pero que logo teñen unhas ideas sobre o que é literatura do máis limitado. Isto é anécdota persoal, pero lembro de debatir cun grupo de persoas xa non só lectoras voraces, senón aspirantes a escritoras – sobre a conveniencia ou non de escribir unha novela na segunda persoa, e algunhas delas me retrucaban que nunca tal viran, que lles parecía estrañísimo e que non vían por que alguén ía facer iso, cando non estamos falando tampouco a estas alturas de alto experimentalismo, ollo! Eu entendo que cada un ten as súas preferencias e os seus ritmos, pero coido que a pouco que un se mergulle na literatura, amplamente entendida, axiña se dá conta de que se algunha regra hai é que non hai regras. Total: que un se proclama amante dos libros, da lectura ou da literatura pero no fondo o que ama é unha parceliña ben minúscula. Obviamente cada un pode proclamarse o que queira, pero non deixa de semellarme curioso: un pouco como cando dis que non es de esquerdas nin de dereitas querendo demostrar a túa amplitude de miras e a túa independencia pero no fondo xa nos decatamos todos de que, nun 99% de casos, estás máis preto do segundo que do primeiro.

  2. Gústame o texto como berro vital. Non tanto as conclusións que se tiran del, e non porque non as comparta, pero queda un regusto clasista un tanto amargo.
    Son firme defensor da excelencia. Non podería nin empezar a discutir se é mellor escritor Thomas Bernhard ou Dan Brown, pero tampouco se me ocorrería, por motivos distintos, discutir se son mellor lector eu (devoto do primeiro) ou miña nai (consumidora compulsiva do segundo et alii.). Noutras palabras e levado o argumento ao límite: paréceme estupendo que se editen libros sobre a vida de Belén Esteban.

    O problema aparece cando o sistema editorial marxina a excelencia en favor do consumo. E como xa teño escrito aquí, eses obxectivos non teñen por que ser incompatibles.

    Saúdos.

    P.S.: que diferenza hai entre BB e un bo clú de lectura? As empanadas?

  3. Para moita xente nova ler é non facer nada, un aburrimento…-qué fixeches onte pola tarde? -limpei as lámpadas da casa e os cristais das ventás-traballaches, está ben (pensamento dun maior), en cambio o de ler, o ven como unha frivolidade, en cambio góstalles que os seus netos vaian á Universidade, é unha mentalidade contraditoria nos vellos. Por outra banda, o que escribe este artigo fala da adolescencia como a época de enganche, eu en cambio engancheime con vintetantos cando os traballos e estudios me deixaron algo de tempo libre, e ata agora…teño o básico para ser un bo lector, CURIOSIDADE!! e inquedanzas por unha chea de cousas. Saúdos!!

  4. A forma de ler intelixente obriga a participar de algo que podería chamarse “espírito da equipa de fútbol”: o que che gusta a ti e min desgustame, ese gran escritor teu e insufribel para min, a prosa límpida desta escritora para min é sentimental… Isto é o normal, o anormal é que ese canón lector que deriva dese suposto canón literario sexa o paradigma de todo é para todo. Para curarse deses cánones e demais “tontunas literarias”, bótenlle un ollo ó vello ensaio de Pascale Casanova, A republica mundial das letras (Anagrama) ou ó máis clásico de Umberto Eco, Apocalípticos e integrados…

    • Do de Eco xa case non me acordo, pero o de Casanova é certamente magnífico e moi adecuado para ler desde Galiza. Non sei porque non se cita máis.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s