41. O atraso literario de Galicia

Letra T. ANN ALTHOUSE/FLICKR.

César Lorenzo Gil.

As obras de rehabilitación da libraría instalada na casa familiar do home máis rico de Galicia remataron o 2 de outubro. A primeira en vela acabada foi Iria Brens. Sofía Lence, unha vez rematada a lectura preliminar de orixinais, xa marchara para a casa. Era certo que faltaba encher os andeis de libros, mais a profesora gozou do traballo de ebanistaría. Quixo recoñecer a influencia de Domingos de Andrade nas curvas orgánicas das arcadas das que nacían as columnas. E as falsas paredes onde se habían incrustar cada un dos volumes coma nun celeiro de casulos feito con lombos de libros pareceulle inspirado polo famoso Pavillón de Finlandia, de Alvar Aalto. Todo cheiraba a verniz e a diñeiro.

O home máis rico de Galicia interrompeu a súa contemplación. Levaba un deses cárdigans con motivos xeométricos dos indios americanos, que tan ben lle quedaban a Ralph Lauren, e as lentes de titanio penduradas na punta do nariz.

—Cantos libros caben aquí? —preguntoulle Iria.

—Ao redor de dez mil, se estivese todo cheo-cheo. Máis dous mil no almacén. Veño de contratar as dúas libreiras que van atendelo todo.

—Que ben. Dúas mulleres! Alégrome.

—As mellores. Xose Corderí, que levaba a Aira das Letras en Allariz. E Carina Martíns, a xefa de Planeta Libro en Vigo. Sabes o difícil que é lograr que alguén veña traballar para a Galicia interior? E eu que pensaba en traer unha das fábricas para aquí. Arruínome en primas por desprazamento!

—Só vas vender libros en galego?

—Non. Quero que sexa un negocio rendible —o home máis rico de Galicia falaba coa seriedade que mantería diante dun consello de administración—. O que si quero é que os libros da antiga libraría vaian aquí —sinalou unha mesa deseñada a xeito dos antigos secreteres nobres.

—Que orixinal. E que gran capacidade de almacenamento!

—Mandei que nos puxesen a merenda no apartamento que deixou Sofía —dixo cun amplo sorriso—. Espero que che gusten os macarons.

Sobre a mesa, á parte das bebidas quentes e os cativos biscoitos coloridos, repousaban dez ou doce cadernos de espiral, as obras que ambos acordaran dignos de pelexaren polo premio final. Durante un tempo pensaron en presentar candidaturas individuais, que cada un levase á reunión do xurado a escolma que consideraba idónea. Mais pronto souberon que a soidade é o maior sufrimento de quen ten que formar parte dun xurado literario e, primeiro entre confidencias e máis tarde de xeito programado, compartiron puntos de vista, agradeceron e compartiron consellos sobre un ou outro orixinal e decidiron, finalmente, reunirse para se poren de acordo nos orixinais que ían defender en común. Como só eran dous consideraron que esa estratexia non puña en cuestión a transparencia do certame. Iria, que xa participara noutros xurados, estaba certa de que os outros tres membros: Helena Camba, Patricio Aragonés e Rosendo Neves, xa contaban con que ela e o promotor do premio farían unha fronte única.

Ao home máis rico de Galicia ningunha novela lle enchera o ollo. Botara directamente ao lixo unha morea delas. Contra a recomendación de Brens, léraas de cabo a rabo. O mes de setembro fora intenso. Tropezara nas frases feitas e perdera alento nos diálogos inertes, mais deunas rematado todas.

—Que che parece se apostamos por Un desexo por liberar? —comentou el mentres servía unha caneca de chocolate.

—Esa cal é?

—Esta —o home máis rico de Galicia comezou a ler—: «No 1995, nun humilde bungaló da praia de Lipari, nas illas Eolias, os compositores e djs Filippo Carmeni, aka Phil Jay, e Maurizio Molella, canda a que logo sería a cantante que a popularizaría, Gala Rizzato, escribiron as primeiras liñas da música dunha canción que poucos meses despois se gravaría co título «Freed for desire». Foi un dos temas máis exitosos do 1997. Moito despois, no 2016, o seareiro do Wigan Athletic Sean Kennedy converteu a canción nun himno de masas ao mudar a letra para convertela nunha homenaxe ao goleador norirlandés do seu equipo, Will Grigg. Esta nova versión, convertida outra volta nun éxito, cántase hoxe en todos os estadios do planeta. Como esta canción cambiou o mundo? Esta é a súa historia. É tamén a historia de DJ Kenna e o seu intento de pasar á historia da música cabalgando sobre o lombo de Molella, Rizzato e Carmeni. De paso tamén vos vou contar como a piques estiven de bicar a moza dos meus soños mentres os dous bailabamos acaramelados «Come into my life», o outro grande éxito de Gala»… Non me digas que non é un fantástico inicio.

—Pero logo decae, non cres? —contestoulle Iria—. Chegoulle o gasoil até a páxina 90. Debeu parar aí. O resto foi recheo.

—Pode ser. Mais acaso non lles pasa iso a todas? Se me deixo levar pola gana, voto por declarar deserto o premio e regálolles o millón de euros ás bibliotecas.

—Para que poidan comprar libros mediocres con eses fondos —sorriu Iria.

—Que pasa coa literatura galega? Non entendo nada. Eu contaba con cousas de máis nivel. Tiveron un ano para escribiren unha boa novela. Blanco Amor acabou A esmorga en quince días! Equivoqueime ao convocar este premio. Pensaba atoparme con literatura, con creatividade, con risco, con poesía.

—Quizais os bos escritores galegos non confíen nos premios. Quizais estean nas súas casas, sen escribir, porque saben que logo a crítica e os medios de comunicación van falar das novelas máis vendidas.

—Pero iso non che parece absurdo? Como vai ser bo un escritor alguén se non escribe? Como o sabe? Mírase no espello e dise a si mesmo: «Es moi bo pero ninguén te vai valorar, así que é mellor que non escribas». Perdoa, Iria, pero non me parece…

—Non o sei. Vivo no Canadá. O que sei da literatura galega é polos libros que se publican, dos que intento ler a maioría. Pero non estou aquí, non falo con escritores, non coñezo os seus pensamentos nin as súas estratexias nin as súas penas.

—Se cadra fun vítima das miñas expectativas. Contaba con atopar o novo Cunqueiro e de aí a frustración. Temos que volver ler os orixinais. Ten que haber algunha obra que mereza o premio.

—Non descartemos deixalo deserto —Iria apañou un macaron e deixouno, entre os dedos, a unha cuarta da boca—. Quizais ao resto do xurado tamén lle pareza baixo o nivel e queira dar un toque de atención. Quen sabe, ao mellor este premio non vai atopar o novo Carlos Casares pero si provocar un tremor nas acomodadas ideas preconcibidas que o mundo da literatura galega ten de si mesma.

—Non te estou entendendo, Iria.

—O que quero dicir é que non lle facemos ningún favor á literatura galega aplaudindo calquera cousa mediocre que supere minimamente o nivel dunha redacción escolar. Se non atopamos novelas arriscadas, podemos ser nós, como xurado, quen arrisquemos dicindo a verdade.

—Iso non é un pouco pretensioso? —o home levou á boca un macaron.

—Prefiro ficar por soberbia ca por covarde —Iria Brens pousou o macaron na mesa, sen probalo—. De que vale unha literatura que pasa o día a dar os parabéns, a confundir ficción para estudantes de instituto con obras de arte? De que vale identificar canon con lista de libros máis vendidos? Se aínda valese para aumentar lectores! Ti vas ter de aquí a nada unha libraría. Xa me dirás cantos libros en galego vas vender. Fágoche de conta o valor engadido que trouxo o ensino galego á cultura galega. Ao contrario, durante décadas, todo o sistema literario se puxo ao servizo do currículo escolar. Todos a escribir cousiñas tenras e fáciles para que as recomendasen nos institutos. E cando os estudantes lectores, os lectores, os que compran libros, escapan do ensino fanlles un corte de manga aos libros en galego porque saben que aí non hai nada que pague a pena.

—De terte coñecido antes de convocar o premio…

—Eu teríate animado a facer isto aínda sabendo que nos habiamos encontrar con trinta novelas frouxas. Porque só a valentía nos pode facer cambiar de rumbo. Porque ti e mais eu, e espero que o resto do xurado tamén, só debemos pensar na literatura; nin nas vendas nin nas recomendacións escolares, nin nos valores que as novelas difunden nin en se axudan ou non á liberación nacional de Galicia. Non! Só literatura. E se defender a literatura é deixar este premio deserto e gastar o millón de euros noutra cousa, pois non me parece un gasto excesivo, francamente.

—Se che parece ben, imos darlles outra oportunidade a estas doce que hai aquí derriba desta mesa. Unha segunda lectura que nos aclare as ideas —dixo o home máis rico de Galicia.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s